Zofia Lila Krasińska Grażyna Zemke PREZENTACJA BIBLIOTEKI ZESPOŁU SZKÓŁ SPORTOWYCH im. Wandy Rutkiewicz w Wilanowie przedstawiona wraz z nagraniem wideo na III Ogólnopolskiej Konferencji Nauczycieli Bibliotekarzy WSPÓŁCZESNE STANDARDY BIBLIOTEK SZKOLNYCH W ZREFORMOWANYM SYSTEMIE EDUKACJI w Wólce Milanowskiej 6 – 7 listopada 2000 r.   Niniejszą prezentację przygotowano na prośbę p. Haliny Kowalczyk, głównego wizytatora Departamentu Kształcenia i Wychowania MEN, organizatorki III Ogólnopolskiej Konferencji Nauczycieli Bibliotekarzy, której zainteresowaniu i życzliwości zawdzięczamy możliwość wzięcia udziału w dyskusji nad współczesnymi standardami bibliotek szkolnych         opracowały: mgr Zofia Lila Krasińska mgr Grażyna Zemke Biblioteka Zespołu Szkół Sportowych w Wilanowie, ul. Gubinowska 28/3 02-956 Warszawa   tel. (0 22) 842-93-60 w. 23 fax.(0 22) 842-93-60 w. 29 e-mail: lilakras@priv4.onet.pl     SZKOŁA powstała 1.IX.1987 r. jako Szkoła Podstawowa nr 300. W dniu 1.IX.1999 r. nadano jej status Zespołu Szkół Sportowych (szkoła podstawowa + gimnazjum) a od 14.IX.1999 nosi imię Wandy Rutkiewicz. Obecnie liczy 850 uczniów (w 29 klasach) i 112 osób personelu (nauczycieli, administracji i obsługi).   BIBLIOTEKA zaczęła pracę wraz z otwarciem szkoły przy zerowym stanie księgozbioru. Pierwsze książki pochodziły z bibliotek składowych. Po trzech miesiącach przekazano nam ok. 4.900 v – bibliotekę trzyklasowej szkoły podstawowej, której numer przejęła nasza szkoła. Księgozbiór uzupełniano zakupami i darami. Biblioteka zajmuje pomieszczenie o powierzchni ok. 150 m2 (czytelnia – ok. 50 m2, wypożyczalnia – ok. 100 m2), gdzie przy pomocy mebli wydzielono 2 aneksy (do opracowywania merytorycznego i technicznego zbiorów). O randze jaką dyrekcja szkoły nadała bibliotece, świadczy zatrudnienie na pełnych etatach 3 nauczycielek bibliotekarek o wysokich kwalifikacjach: (mgr matematyki + podyplomowe studium bibliotekarskie; mgr filologii polskiej + podyplomowe studium bibliotekoznawstwa i informacji naukowej, I stopień specjalizacji; mgr nauczania początkowego + roczny kurs bibliotekarski organizowany przez Wojewódzką i Stołeczną Bibliotekę Pedagogiczną – wszystkie z praktyką pedagogiczną oraz bibliotekarską w dużych bibliotekach wojewódzkich i centralnych). Pracują one do chwili obecnej w tym samym składzie.     Dzięki życzliwości kolejnych dyrekcji placówki, wynikającej ze zrozumienia funkcji i roli biblioteki w procesie dydaktyczno-wychowawczym, można było stopniowo realizować opracowany przez bibliotekarki plan stworzenia mediateki zorganizowanej i prowadzonej zgodnie z profesjonalnymi standardami. Przełomowym momentem w historii biblioteki było nawiązanie przez ówczesną dyrekcję SP 300 współpracy z Fundacją Współpracy Polsko-Niemieckiej (finansowaną ze środków Republiki Federalnej Niemiec). Sfinansowała ona szereg szkolnych inwestycji (w tym remont generalny i komputeryzację biblioteki), które umożliwiły szkole zrobienie pierwszego kroku w kierunku dorównania europejskim standardom oświatowym. W chwili obecnej biblioteka ZSS w Wilanowie finansowana jest przez szkołę, Rady Rodziców naszych szkół oraz Urząd Gminy Wilanów a jej wyposażenie i majątek przedstawia się następująco: Zbiory liczą obecnie 21.500 dokumentów (nie licząc wycofanych 5.090 v.) w tym: 20.825 książek (z broszurami i podręcznikami) 120 CD multimedialnych 140 CD słowno-muzycznych 275 kaset wideo 140 kaset magnetofonowych W bazie jest 13.700 rekordów (w tym opisy reprodukcji, utworów muzycznych, części składowych książek), 56.280 kluczy różnego typu (hasła, sygnatury, UKD) i 32.510 pozycji w kartotekach wzorcowych (wydawnictwa, hasła, UKD). Zdarza się, że do jednego dokumentu wprowadza się do 100 haseł - z praktyki wiemy, że mniej czasu zajmuje wpisanie dodatkowych haseł niż szukanie informacji, która z pewnością jest w naszych zbiorach, tylko nikt nie pamięta, w jakim dokumencie.     SPRZĘT Komputery Sieć biblioteczna (Nowella) : serwer z nagrywaniem na dwa dyski równocześnie (mirroring) + 5 końcowek ( 486 i 4 sztuki 386) 3 w wypożyczalni (2 do obsługi czytelnika, 1 informacyjny - do użytku czytelnika)   1 na zapleczu (486 - dla bibliotekarza) 1 w czytelni (dla bibliotekarza) a także 1 komputer 486 w czytelni - multimedialny (nagrywarka i odtwarzacz CD, Internet) 2 UPS-y (podtrzymywacze napięcia) 1 do serwera 1 do komputerów obsługujących czytelnika 1 ZIP do robienia kopii bezpieczeństwa (na dyskietkach 100 MB) 2 czytniki kodów kreskowych 2 drukarki igłowe (8” i 15”)   Audio - wideo 1 telewizor (25”) 1 magnetowid 1 przenośny odtwarzacz CD z magnetofonem i radiem 4 discmany 4 walkmany       Techniczny 1 kserograf (do formatu A3) 1 gilotyna (do formatu A 4) 1 laminator (do foliowania kart bibliotecznych) 1 wózek biblioteczny Porządkowy 1 odkurzacz “Wodnik” 1 odkurzacz mały “Daewoo”     PROGRAM BIBLIOTECZNY - “SOWA” napisany pod DOS zakupiono w Sokrates Software z Poznania. Był on przeznaczony dla wyższych uczelni i wojewódzkich bibliotek publicznych. W oparciu o doświadczenia naszej biblioteki przystosowywano go do pracy w bibliotekach szkolnych. Jak każdy program - ma pewne wady ale i ogromne zalety. I tak np.: 1. Do każdego dokumentu można wpisać do 100 haseł. 2. Przy wyszukiwaniu hasła przeszukuje wszystkie inwentarze po wpisaniu hasła “Grunwald” otrzymujemy książki, artykuły, reprodukcje (Matejki), filmy (Krzyżacy) i np. pieśń “Bogurodzica”. 3. Książka nie musi mieć naklejonego kodu kreskowego, aby można ją było wypożyczyć lub zwrócić. Wystarczy ręcznie  wpisać do komputera numer składający się z liczbowego symbolu inwentarza i numeru inwentarzowego książki. Istnieje też możliwość natychmiastowego wydruku kodu z modułu wypożyczalni – jednak do tego trzeba mieć w drukarce przy komputerze wypożyczalni założone czyste nalepki. 4. Można wygenerować mnóstwo różnych zestawień statystycznych, rankingów czytelniczych i bibliografii o różnym stopniu szczegółowości. 5. Bardziej skomplikowane poszukiwania prowadzi się przy użyciu algebry zbiorów, którą znają już uczniowie pierwszej klasy szkoły podstawowej. 6. Bardzo wygodny jest też program skontrum (trzeba go, niestety, kupić oddzielnie). Skontrum robi się przy pomocy czytników a komputer drukuje podliczone arkusze skontrum oraz listę braków względnych z pełnymi danymi (z ilością stron włącznie), co bardzo ułatwia poszukiwanie. 7. Z modułu wypożyczalni można również prowadzić poszukiwania książki. Mając dany numer, sygnaturę, autora, tytuł, itp. - można szybko ustalić, kto ma na koncie daną książkę i wydrukować monit dotyczący tej właśnie pozycji (jeśli jest przetrzymana). Istnieje już SOWA 2000 - napisana do współpracy w środowisku Windows. PRZEBIEG KOMPUTERYZACJI BIBLIOTEKI - IX.95 - początek wprowadzania danych (uproszczonych, z ksiąg inwentarzowych), wydruk i naklejanie kodów kreskowych - 11.III.96 - wypożyczanie komputerowe (przejście od razu na wyłącznie komputerowy system wypożyczeń) - VI.97 - skontrum komputerowe - III.98 - wprowadzenie informacyjnego komputera dla czytelnika Od IX.95 wszystkie nowe dokumenty wpisuje się z pełnymi danymi a w miarę możliwości uzupełnia się dane w dokumentach wpisanych wcześniej (jeszcze ok. 5.000 dokumentów ma uproszczone dane).       WYPOŻYCZALNIA pracuje codziennie w godzinach 930 - 1430. Czytelnicy mają wolny dostęp do półek. Klasy pierwsze szkoły podstawowej zaczynają korzystać z wypożyczalni po lekcji wprowadzającej w listopadzie (lub wcześniej - na życzenie wychowawcy – o ile uważa on, że klasa dojrzała już do samodzielnego korzystania z biblioteki) .Uczniowie mogą wypożyczyć po 3 książki na 2 tygodnie z możliwością przedłużania terminu. Nauczyciele i uczniowie piszący aktualnie referaty i inne prace - bez ograniczeń. Termin zwrotu książek - 10 czerwca każdego roku. Dokumentacja wypożyczeń - komputerowa (a dla nauczycieli również tradycyjna, ze względu na długi okres wypożyczeń) Lada biblioteczna w kształcie litery “L” pozwala na obsługę czytelników w 2 niezależnych kolejkach – osobno zwroty i osobno wypożyczenia, co bardzo usprawnia pracę w czasie przerw. Czytelnicy mają do dyspozycji komputer z programem informacyjno-wyszukiwawczym zastępującym tradycyjny katalog, którego prowadzenie zostało wstrzymane z chwilą komputeryzacji chociaż SOWA pozwala na wydruki kart katalogowych. Jednak z chwilą udostępnienia czytelnikom katalogu komputerowego używalność katalogów kartkowych spadła do zera (mniejsza ilość informacji w nich zawartych: - brak informacji o aktualnej dostępności książki - niemożność wyszukiwania wg szczegółowych haseł - dłuższy czas wyszukiwania). Na pozostałościach katalogu kartkowego szkoli się uczniów kończących szkołę ponieważ mogą trafić w następnej szkole na bibliotekę tradycyjną. Książki spisane na ubytki oraz dary nieprzydatne bibliotece wykłada się (do wzięcia – nieodpłatnie) dla czytelników w wypożyczalni na ustalonym stoliku. Poważniejsze publikacje wystawiane są przez bibliotekę podczas zebrań rodziców w tym samym celu. OCHRONA KSIĄŻEK Wszystkie książki wprowadzane do naszej biblioteki okładane są w folię: dawniej zwykłą, teraz samoprzylepną. Zwykłą folię sklejamy narożnikami z papieru lub folii samoprzylepnej, której ścinki otrzymujemy z zaprzyjaźnionej drukarni. AKTYW BIBLIOTECZNY Przed komputeryzacją współpracowało z biblioteką (z różną częstotliwością) kilkudziesięciu uczniów rocznie. Wykonywali proste prace bibliotekarsko-techniczne (wpisywanie wypożyczeń na karty czytelnika i książki, rozkładanie zwrotów, kart czytelnika i książki, sklejanie okładek foliowych, przecieranie wilgotną szmatką okładek foliowych). W ciągu roku szkolnego aktyw wypracowywał ok. 800 godzin czyli ľ dodatkowego etatu. Komputery i automatyzacja wypoćyczeń bardzo ograniczyły zainteresowanie uczniów pracą w bibliotece (ponieważ do pracy przy komputerach można dopuścić tylko świetnie przeszkolone i godne zaufania osoby a większości uczniów brak cierpliwości do zdobywania kolejnych “stopni wtajemniczenia”). UŁATWIENIE WYSZUKIWANIA - aby łatwiej można się było zorientować w zbiorach wykonano napisy na regałach i przekładki z napisami informacyjnymi. - na grzbiecie każdej książki naklejono (od dołu do góry) napis wykonany na komputerze stałym rodzajem czcionki (Times New Roman CE) zawierający numer, autora i tytuł książki. - wykonano przekładki dla uczniów do zaznaczania miejsca, z którego wyjmują książkę w celu jej przejrzenia. Jeśli uczeń nie decyduje się na wypożyczenie książki, odkłada ją dokładnie na miejsce, co przy wolnym dostępie do półek nie wprowadza zamieszania i pozwala rzadziej sprawdzać prawidłowość ustawienia książek na półkach.                 REKLAMA NOWOŚCI - wykonuje się odbitki kserograficzne okładek każdej nowej książki na kolorowym papierze, w razie potrzeby podkolorowuje się i wywiesza na tablicy przed biblioteką uzupełnione informacją w jakim dziale można tę książkę znaleźć. - odbitki okładek książek popularnonaukowych wysyła się również do pracowni uczniowskich. - dla nauczycieli i dyrekcji adnotowane (format, ilość stron, sygnatura, data udostępnienia, rok wydania, nr inwentarzowy, czasem uwagi) odbitki formatu A5 wpina się w 2 segregatory “Biblioteka - Nowości” nowości i książki chętnie czytane(oraz te, które promujemy) ustawiamy na małych, pionowych regalikach, mocowanych na szczytach regałów. To dobry sposób – zajmuje mało miejsca a wiele można wyeksponować.           MINICZYTELNIA DLA NAUCZYCIELI Ustawiając odpowiednio regały na książki, wydzielono kącik, który spełnia dwie role: jest czytelnią dla nauczycieli (to właśnie tam znajdują się przeznaczone dla nich zbiory z działów “159.9” i “37”)   a także pracownią techniczną dla bibliotekarzy (tu robi się akcesję czasopism, okłada książki w folię i robi inne prace tego typu). ZBIORY PRACOWNI SZKOLNYCH Pracownie mają wydzielone dla siebie zbiory: książki i dokumenty audio-wideo, bo każda sala lekcyjna jest wyposażona w telewizor z magnetowidem i magnetofon. Zbiory pracowniane wypożyczane na początku września wracają do biblioteki pod koniec czerwca każdego roku szkolnego. Oprócz tego wypożycza się nauczycielom komplety książek na konkretne lekcje (słowniki ortograficzne i zestawy książek na dany temat np.: “Parki Narodowe”, “Mazurek Dąbrowskiego”, “Zbiory artystyczne Wilanowa” itp.). CZYTELNIA otwarta jest codziennie w godz. 8.50-16.00 W czytelni znajdują się czasopisma, książki (słowniki i encyklopedie oraz książki popularnonaukowe), multimedia, płyty CD i taśmy magnetofonowe. Wydzielono też kącik muzyczny. Umeblowanie: (rnz - robione na zamówienie) 7 szaf częściowo oszklonych - książki podaje bibliotekarz 3 regały “duńskie” [rnz] (patrz s. 12) – wolny dostęp 2 regały na czasopisma bieżące – wolny dostęp 1 regał na roczniki [rnz] - wolny dostęp 8 stolików [rnz](150x50 cm) zestawionych na stałe po 2 do pracy grupowej 17 krzeseł obrotowych z regulacją wysokości 1 szafka na krzesła składane 18 krzeseł składanych - na wypadek braku miejsc w czytelni 1 biurko bibliotekarza 1 regalik [rnz] na dokumenty dla bibliotekarza 1 regalik na kółkach na dokumenty dla bibliotekarza 1 blat [rnz] na komputery 1 szafka [rnz] na oryginały CD, CD multimedialne i podawane przez bibliotekarza kasety magnetofonowe 3 stojaki z kopiami CD - wolny dostęp (z płyt CD wykonuje się kopię bezpieczeństwa i ona jest wypożyczana - oryginał służy wyłącznie do wykonania kopii) Wyposażenie: 1 telewizor (25”) 1 magnetowid 1 przenośny odtwarzacz CD połączony z radiomagnetofonem. 1 komputer sieciowy - dla nauczyciela 1 komputer (z możliwością włączenia do sieci przy utrzymaniu liczby 5 komputerów jednocześnie pracujących w sieci) dla czytelnika do pracy z multimedialnymi CD i Internetem - wyposażony również w nagrywarkę CD 4 discmany ze słuchawkami nakładanymi na uszy (ze względu na higienę) - podaje nauczyciel-bibliotekarz 4 walkmany ze słuchawkami nakładanymi na uszy – wolny dostęp 2 katalogi obrazkowe – taśm magnetofonowych i płyt kompaktowych                       PRASA   W czytelni dostępnych jest 48 tytułów czasopism (20 - pedagogicznych, 20 dla uczniów i 8 gazet ogólnopolskich i tytułów regionalnych). “DUŃSKIE” REGAŁY Wymieniono w czytelni wysokie regały na (podpatrzone w Danii) niskie mające u góry kasetki, które pozwalają widzieć “front” książek podczas ich przeglądania – co ułatwia wybór (szczególnie młodszym dzieciom).     KĄCIK MUZYCZNY   W czytelni wydzielono przy pomocy “duńskich” regałów kącik muzyczny. Można w nim słuchać muzyki lub/i czytać siedząc lub leżąc na poduszkach.   KORZYSTANIE Z CZYTELNI: Uczeń zostawia teczkę na regaliku i ew. kurtkę na wieszaku przy wejściu. Kartę biblioteczną kładzie na biurku nauczyciela. Czasopisma i ich roczniki bierze sam i sam odkłada na miejsce. Książkę z “duńskich” regałów bierze sam (książkę z szafy podaje bibliotekarz), wyjmuje z niej kartę i kładzie pod swoją kartą biblioteczną na biurku. Po wybraniu kasety z katalogu obrazkowego uczeń bierze walkmana i prosi o podanie kasety o danym numerze. Po wybraniu CD z katalogu obrazkowego uczeń bierze płytę ze stojaka i prosi o podanie discmana. Wszystko poza czasopismami uczeń oddaje bibliotekarzowi. Co jakiś czas bibliotekarz wpisuje do dziennika czytelni (w tej roli znakomicie sprawdza się kalendarz), jakie dokumenty wypożyczyli czytelnicy. Ten system pozwala bibliotekarzowi dyżurującemu w czytelni sporo czasu poświęcić na okładanie książek, wpisywanie danych do bazy i inne prace biblioteczne. Pisząc pracę na zadany temat uczeń może poprosić bibliotekarza o wykonanie “od ręki” odbitek kserograficznych wybranych stron z różnych książek.     WYSTAWKI W porozumieniu z nauczycielami przedmiotów w czytelni organizuje się wystawki, (skamieniałości i minerały, Wanda Rutkiewicz, Adam Mickiewicz, Park Narodowy Kamienny Las w Arizonie, prace uczniów uzdolnionych plastycznie itp.) które są dostępne dla czytelników, zwiedzane przez klasy z nauczycielem a także uczniów innych szkół wilanowskich. Dyslektycy   Gazetka w czytelni “Wielcy dyslektycy” była zaplanowana jako zmienna ale ze względu na częstotliwość występowania problemu została ekspozycją stałą.     REFORMA OŚWIATY nie była dla nas zaskoczeniem. Po wprowadzeniu edukacji czytelniczej i medialnej okazało się, że już dawno jesteśmy “zreformowane’’. Już od kilku lat prowadzone były tzw. lekcje przedmiotowo-biblioteczne, czyli lekcje jakiegoś przedmiotu przeprowadzane w czytelni z wykorzystaniem zbiorów i sprzętu biblioteki. Wprowadzano i ćwiczono treści przewidziane programem przysposobienia czytelniczego i informacyjnego. I tak np.: - rodzaje notatek - wprowadzono na lekcji “Polscy nobliści z dziedziny literatury” po otrzymaniu nagrody Nobla przez Wisławę Szymborską bibliografię - robiły czwarte klasy na lekcji “Tatry”, do której materiały wyszukiwały w naszych książkach i czasopismach     - lekcja : “Powstanie styczniowe i listopadowe w malarstwie, pieśni, poezji, filmie” zaowocowała czterema albumami wykonanymi na lekcji przez cztery grupy uczniów - efektem bardzo udanej lekcji w klasach trzecich “Grenlandia, ojczyzna Anaruka” była bibliografia “kartkowa” ciesząca się potem wielkim powodzeniem wśród uczniów. opracowano ją w następujący sposób: do lekcji przygotowano ponad 90 źródeł (książki, czasopisma, CD, koszulkę typu T-shirt z rysunkiem eskimoskim). W książkach i czasopismach w odpowiednich miejscach naklejono różnokolorowe karteczki samoprzylepne. Kolorami oznaczono dziedziny - np. czerwony - ludzie, zielony - flora, niebieski - fauna. Na każdej karteczce wypisano, opis bibliograficzny dokumentu. Na lekcji uczniowie przyklejali odpowiednie karteczki na grafiku, który został narysowany na tablicy. Po lekcji bibliotekarka nakleiła je na kolorowe kartki formatu A4 odpowiednio zatytułowane, włożyła do koszulek i z tak przygotowanej bibliografii skorzystało wielu uczniów poszerzając swoje wiadomości o Grenlandii Większość lekcji organizowano w klasach młodszych uważając, że uczeń poznający np. pojęcie bibliografii w trzeciej, czwartej klasie ma więcej czasu na ćwiczenia w posługiwaniu się tym narzędziem nim przejdzie do szkoły wyższego szczebla. W dalszym ciągu uważamy to za słuszne. W związku z reformą wpisano do bazy 430 tytułów (135 programów, (215 podręczników i 77 książek metodycznych (niektórych tytułów po 6 egzemplarzy) - umożliwiło to naszym nauczycielom dobre przygotowanie się do wdrażania nowatorskich metod pracy z uczniem. WSPÓŁPRACA z agendami szkoły, instytucjami oświatowymi i nauczycielami-bibliotekarzami 1. pracownia internetowa naszej szkoły jest wyposażona w sieć złożoną z 12 komputerów. Pozwala to nauczycielowi bibliotekarzowi na lekcjach informatyki prowadzić lekcje zapoznające uczniów z wyszukiwaniem informacji w Sowie. Biblioteka korzysta również ze skanera pracowni oraz z możliwości wydruku kolorowych stron. W ramach dobrze układającej się współpracy pracownia korzysta czasem z bibliotecznego ZIP-a i kopiarki CD.               2. Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych UW W bibliotece odbywają się zajęcia dla studentów zaocznych oraz praktyki studentów stacjonarnych. W ramach rewanżu zostaliśmy (25 osób aktywu i nauczyciele bibliotekarze) zaproszeni na wycieczkę do starego i nowego BUW-u w niepowtarzalnym momencie przenosin. Obie strony są zadowolone ze współpracy. 3. Związek Literatów Polskich corocznie organizuje w naszej placówce spotkania literatów z dziećmi w ramach Warszawskiej Jesieni Poezji.   4. Oddział Doskonalenia Nauczycieli oraz 5. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka organizują w naszej bibliotece kilka razy do roku zajęcia (prowadzone przez bibliotekarzy naszej szkoły) dla uczestników swoich kursów kształcących i doskonalących nauczycieli bibliotekarzy. Szkolenia dla innych nauczycieli Bibliotekarze, którzy zamierzają wprowadzić w swoich bibliotekach Sowę przychodzą do nas, by zapoznać się z jej możliwościami i najbardziej ekonomicznym sposobem wprowadzenia danych do bazy - udziela się im również porad przez telefon. Bibliotekarze szkół wilanowskich (i nie tylko) zwiedzają naszą bibliotekę i prowadzi się dla nich lekcje biblioteczne oraz wstępnie zapoznaje z wyszukiwaniem informacji w programie SOWA.         Goście często odwiedzają naszą bibliotekę - również zagraniczni. Niespodziewana wizyta Hansa Radsteda (Duńczyka) zakończyła się propozycją zwiedzenia bibliotek duńskich przez czworo bibliotekarzy polskich - w tym jednego z naszej szkoły . PLANY Krótkofalowe (do realizacji w ciągu roku) 1. Kupić dodatkowy komputer do czytelni wtedy będzie: 1 dla czytelników - do Internetu i CD 1 dla czytelników - z programem informacyjno- wyszukiwawczym naszej biblioteki 1 dla bibliotekarza - z Sową i przegrywarką CD 2. Uzupełnić wideotekę o klasyczne pozycje filmowe 3. Kupić bezprzewodowe słuchawki i umożliwić w czytelni oglądanie filmów pojedynczo lub małymi grupami 4. Zamówić do czytelni następne dwa niskie regały na książki wolnego dostępu długofalowe 1. Po wybudowaniu nowego skrzydła szkoły przenieść tam bibliotekę i urządzić dodatkowe gabinety muzyczny dyskusyjny wideo 2. Kupić Sowę 2 000 z licencją na większą ilość stanowisk (10?) 3. Uruchomić w czytelni więcej stanowisk z dostępem do Internetu 4. Kupić aparaturę DVD oraz odpowiednią płytotekę.