|
 
KONFERENCJA INTERKL@SY o szansach polskich samorządów w perspektywie wejścia Polski do Unii Europejskiej,
Warszawa, 9 października 2000 r - Sala kongresowa. http://interklasa.pl/gminy/program.htm
Poniżej wystąpienie do samorządowców w sprawie konieczności przyspieszenia na drodze do przyjaznego społeczeństwa informacyjnego.
(podkreślenia moje - jjk)
Przemówienie Guy Crauser'a
Dyrektora Generalnego, Polityka Regionalna - Komisja UE
Konferencja ,,Polskie Gminy w Nowoczesnej Europie''
9 październik 2000, Warszawa, Polska
Panie i Panowie,
Wstęp
We wstępie pragnę podziękować Panu Ministrowi Saryuszowi Wolskiemu, Pani Minister Kozłowskiej i Pani Poseł Staniszewskiej za zorganizowanie tej ważnej konferencji. Ważnej, ponieważ sprawy tu omawiane mają kluczowe znaczenie dla przyszłego prosperity i tworzenia miejsc pracy. Ważnej też z powodu polityki regionalnej Unii Europejskiej, która może tu mieć swój udział.
Wszystkie k raje w Europie borykają się z tym samym problemem spadku poziomu dochodu i różnic w poziomie zatrudnienia zarówno w ramach tych samych regionów jak też pomiędzy regionami. Celem polityki regionalnej Unii Europejskiej jest redukowanie tych różnic, promowanie spójności społecznej i gospodarczej. Ale regiony nie są zacofane jedynie, jeśli chodzi o poziom dochodu czy stopę bezrobocia, ale również w dziedzinie tzw. e-economy. Przyszłość leży w dostępie do informacji i technologii informacyjnych i w rozwoju gospodarki bazującej na wiedzy. Musimy sprawić by e-economy w Europie była konkurencyjna na rynkach światowych. To wymaga długiego skoku.
Możemy sprostać temu wyzwaniu. W obecnej Unii Europejskiej i we wkrótce rozszerzonej Unii Europejskiej z Polską.
Po przys tąpieniu do Unii Europejskiej Polska będzie istotnym beneficjentem środków z Funduszy Strukturalnych. Regionalne plany rozwoju, do których wrócę później, pokazują jak będą wydatkowane Fundusze Strukturalne. Komisja Europejska nalegała by w obecnych Państwach Członkowskich plany te dawały pierwszeństwo rozwojowi społeczeństwa informacyjnego. W przypadku Polski nie będzie inaczej. Chcę pokazać jak, przy wykorzystaniu Funduszy Strukturalnych, możemy sprostać wyzwaniom nowej gospodarki.
Globalizacja
Zwalczanie różnic w poziomie rozwoju staje się coraz ważniejsze. Kombinacja globalnej konkurencji i rozprzestrzeniania się technologii cyfrowych to nic innego jak rewolucja gospodarcza. Globalizacja stwarza szanse, ale jednocześnie stanowi zagrożenie dla spójności społecznej i ekonomicznej jeżeli nie podejmiemy stanowczych działań.
Technologie informacyjne i komunikacyjne dają światu businessu dużo większy wybór lokalizacji. Mogą pomóc regionowi przyciągnąć i rozwinąć działalność o wysokiej wartości dodanej. Mogą również pomóc w przełamaniu barier w lokowaniu businessu poza centrami dużych miast, np. poprzez zastosowanie nowych schematów pracy takich jak teleworking. Jest to fantastyczna okazja dla regionów na obrzeżach rozwoju gospodarczego.
Ale dla regionów, któ re nie weszły jeszcze na tę drogę, nie wypełniają szeregu warunków, koszt może być olbrzymi. Obszary bez dostępu do nowych technologii informacyjnych i komunikacyjnych będą przegrywały z regionami mającymi dostęp do tych technologii. Będą na przegranej pozycji, jeśli chodzi o przyciąganie nowych firm, a istniejące mogą się przenieść. Przepaść pomiędzy regionami bogatymi i biednymi, pomiędzy tymi, które są obecne w nowej gospodarce i tymi które w niej nie uczestniczą, będzie rosła.
Sprostaliśmy wyzwaniu rewolucji telekomunikacyjnej. Europa jest liderem w dziedzinie telekomunikacji komórkowej. Musimy teraz odnieść sukces w rewolucji informacyjnej. Jak?
Przykłady globalizacji
Kluczowym przykładem jest tu przemysł samochodowy. Internet pozwala średnim przedsiębiorstwom sprzedawać komponenty, obniżać koszty transakcyjne i rozszerzać rynki. Obecność na tych rynkach jest konieczna dla odniesienia sukcesu. Dotyczy to nie tylko przemysłu samochodowego. Jest to rzeczywistość każdego sektora nowoczesnej gospodarki.
Inn y przykład również daje ciekawy obraz tego, co się dzieje. Amerykańska firma CISCO jest operatorem największej komercyjnej strony internetowej. Od roku 1990, kiedy to przekształciła się w spółkę publiczną, jej dochód roczny wzrósł z 69 mln dolarów do 12.2 mrd w 1999. Zatrudnia na całym świecie 34.000 pracowników.
Kombinacja globalnej konkurencji i technologii cyfrowych ma oczyszczający wpływ na gospodarkę. Pojawiają się nowe globalne giganty, o których kilka lat temu nikt nie słyszał. Równocześnie jak grzyby po deszczu powstają małe innowacyjne firmy. Niektóre z nich same staną się w przyszłości gigantami.
Wynika z tego potrzeba wspierania małych i średnich przedsiębiorstw. Musimy dać im możliwość rozpoczęcia działalności, rozwoju i wzrostu. Już na dzień dzisiejszy mamy w Unii Europejskiej 18 mln małych i średnich przedsiębiorstw. Są one motorem wzrostu i miejscem gdzie tworzone są nowe i utrzymywane istniejące miejsca pracy. Oczywiście niewiele z nich stanie się w przyszłości gigantami. Jeżeli jednak włąc zymy je do e-economy wiele z nich stanie się przykładami sukcesu.
Do tego potrzebny jest im tani i łatwy dostęp do internetu. Potrzebują wsparcia w postaci transferu wiedzy. Potrzebują kapitału w rozsądnej cenie. Potrzebują też wsparcia by korzystać z szansy, jaką stwarza im obecność w sieci.
To właśnie w sektorze MŚP Polska i Unia Europejska będą musiały znaleźć dużą część przyszłego wzrostu gospodarczego i nowych miejsc pracy. Prężna gospodarka północy Włoch stanowi tu dobry przykład. Sektor MŚP jest tam największym pracodawcą. W ostatnich latach region dodatkowo wzmocnił swoją pozycję jako jeden z najbogatszych w Europie z PKB per capita znacznie przewyższającym średnią dla UE. Dzieje się tak za sprawą głównie wielu dynamicznie rozwijających się małych i średnich przedsiębiorstw wykorzystujących z powodzeniem szanse stwarzane im przez nową gospodarkę.
Rozwój gospodarczy Polski i każdego innego kraju będzie mocno uzależniony od polityki prowadzonej wobec sektora MŚP. Dotyczy to wszystkich sektorów gospodarki.
e-Europe
Mając to wszystko na uwadze, Przewodniczący Komisji Europejskiej, Romano Prodi, przedstawił inicjatywę polityczną mającą przyspieszyć przejście do społeczeństwa informacyjnego - e-Europe. Szczyt Rady Europejskiej - szczyt szefów Państw i Rządów Unii Europejskiej -, który odbył się w marcu br. w Lizbonie przyjął tę inicjatywę. Stanowi ona potężne wyzwanie dla wszystkich - rządów i przemysłu na wszystkich poziomach. Europa musi nadrobić dystans w globalnej gospodarce cyfrowej. Pozwólc ie Państwo, że naświetlę podstawowe cele.
Po pierwsze, sprawić by internet i narzędzia multimedialne były dostępne we wszystkich klasach poprzez dostosowanie systemu Edukacji do wymogów ery cyfrowej. ,,Alfabetyzm cyfrowy'' jest pierwszym krokiem na drodze tworzenia cyfrowej gospodarki. Szczególnie w sektorze MŚP brak umiejętności jest podstawową bolączką.
Po drugie, zapewnić tańszy dostęp do internetu. Jest to istotny cel społeczny i zarazem imperatyw ekonomiczny. Łatwy dostęp do internetu po przystępnej cenie - zarówno dla businessu jak i konsumentów -jest absolutna koniecznością. Istnieje wyraźna zależność pomiędzy kosztem korzystania z internetu i faktycznym korzystaniem z niego.
Wysoki koszt dostępu to szczególna bolączka dla sektora MŚP. Małe i średnie przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej są na podwójnie niekorzystnej pozycji w porównaniu z ich odpowiednikami w Stanach Zjednoczonych. Same muszą płacić więcej za połączenie i ich klienci również muszą płacić więcej.
Po trzecie, zachęcić rządy do bycia online - sprawić by były bardziej otwarte i przyjazne obywatelowi. Jak powiedział Komisarz odpowiedzialny za Politykę Regionalną, Michel Barnier, dwa tygodnie temu kiedy tu był, Polska zanotowała istotną konsolidację demokracji poprzez proces decentralizacji. Internet oferuje nowe i fascynujące możliwości jeśli chodzi o przejrzystość rządu. W kontekście Funduszy Strukturalnych, internet otwiera możliwość współpracy i partnerstwa z przedstawicielami wszystkich szczebli administracji rządowej i z wieloma partnerami ekonomicznymi i społecznymi.
Wreszcie e-commerce to potężna szansa dla małych i średnich przedsiębiorstw. Powracam tu jeszcze raz do przykładu Północy Włoch. Na tym obszarze jest wielu małych i średnich producentów mebli. Używają internetu by rozszerzyć swój rynek na cały świat. Wystarczy w dowolnej wyszukiwarce internetowej podać dwa słowa klucze, Włochy i meble, by oczom naszym ukazało się 111.000 odnośników. Większość z nich to strony sprzedawców mebli. Innymi słowy wielu małych producentów mebli prz eniosło się z rynków lokalnych na globalne.
Jak mogą pomóc Fundusze Strukturalne?
Fundusze Strukturalne mają dobrą przeszłość. Od 10 lat większość zacofanych regionów nadrabia zaległości. Dzieje się tak zwłaszcza jeśli chodzi o poziom dochodów oraz w obszarze edukacji, szczególnie zaś w czterech Państwach Członkowskich objętych Funduszem Spójności: Grecji, Irlandii, Portugalii i Hiszpanii. Na przykład w latach 1986 - 1996 kraje te zmniejszyły różnicę w poziomie PKB per capita o 10 punktów procentowych. Szc zególnie widoczny jest sukces Irlandii.
Fundusze Strukturalne będą stanowiły główny wkład w sprostanie wyzwaniom wyznaczonym przez inicjatywę e-Europe. Fundusze mogą wspierać szeroki wachlarz działań.. W obszarze społeczeństwa informacyjnego nacisk nie jest tak bardzo kładziony na infrastrukturę, gdzie rynek wydaje się zaspokajać potrzeby, lecz na działania skierowane w stronę popytową w postaci szkoleń i polepszania dostępu małych i średnich przedsiębiorstw do społeczeństwa informacyjnego.
Przykładem proje ktu wspieranego przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego jest SERISE - Stratégie européenne et régionale pour l'information et l'économie, bazujący na Futuroscope we Francji. Projekt ten zapewnia dostęp do nowych technologii dla 1000 małych firm. Projekt zapewnia im również trening i wsparcie. Przedsiębiorstwa mogą uzyskać szczegółowe informacje, które odpowiadają ich potrzebom, np. projekt zapewnia specjalne serwisy dla rolników w regionie. Strona www utworzona w ramach projektu jest wirtualnym pośrednikiem handlowym, który pozwala lokalnym przedsiębiorcom rozszerzyć ich rynki..
Komisja wystartowała również ze specjalną inicjatywą Regional Information Society Initiative (RISI). Celem RISI jest utworzenie odpowiednich ''warunków ramowych,,''. Ma również na celu rozwinięcie aktywnych postaw. Pozwala również sprawić by społeczeństwo informacyjne stało się integralną częścią rozwoju regionalnego i polityki zatrudnienia w mniej uprzywilejowanych regionach obecnej i przyszłej Unii Europejskiej. Czyni to poprzez wspieranie projektów w dziedzinie społeczeństwa informacyjnego.
Pozwólcie Państwo, że dam jeszcze jeden przykład z Cork w Irlandii. ,, South West Telematic Area Network Development'' jest wspierane przez Fundusze Strukturalne i uformowało szerokie partnerstwo ponad 50 prywatnych i publicznych grup sektorowych. Obejmuje ono władze lokalne, usługodawców telekomunikacyjnych, MŚP oraz szkoły. Ich zaangażowanie i współpraca doprowadziły do praktycznych rezultatów. Wypracowano wspólnie Regional Strategy and Action Plan for the Information Society. Na podstawie tegoż planu wybrali projekty pilotażowe wspierające MŚP, edukację i szkolenia, kulturę i sztukę oraz usługi publiczne.
Co konkretnie osiągnięto? Utworzyli 34 ,, Information Society Access Points'' w urzędach publicznych i innych miejscach aby zachęcić społeczeństwo do udziału. Utworzyli ,,Internet Teacher Awareness Programme'' wprowadzające nauczycieli w tajniki internetu i informujące ich o potencjale edukacyjnym tego medium. Jest też projekt ''Dostęp do usług publicznych,,. Jest to bardzo ważne ponieważ wielu ludzi w regionie mieszka z dala od centrów wielkich miast. By poprawić dostęp do usług lokalnych społeczności utworzono specjalną stronę www. Jeszcze inny projekt pomaga małym i średnim przedsiębiorstwom uzyskać dostęp do internetu, zapewnia szkolenia i pomaga tworzyć sieć powiązań z koncernami zlokalizowanymi w regionie.
Projekt ten przyczynił się do wzmocnienia pozycji partnerów w regionie. Przyczynił się też do zwiększenia świadomości potencjału społeczeństwa informacyjnego dla obywateli. Zademonstrował również możliwości zdobycia nowych umiejętności, uzyskiwania dostępu di informacji i edukacji i przyczyniania się do ożywienia gospodarczego lokalnych społeczności.
W Polsce, jak i całej Europie, jest to te raz albo nigdy.
Polskie regiony i miasta mogą odgrywać istotną rolę we wspomaganiu małych i średnich przedsiębiorstw w konkurowaniu na rynkach globalnych. Na przykład cele podróży wielu turystów takie jak Kraków mają strony internetowe które mogą oferować linki do przedsiębiorstw zlokalizowanych w regionie. To stwarza olbrzymie szanse.
Technologia społeczeństwa informacyjnego zapewnia narzędzia do skuteczniejszej i zarazem tańszej promocji regionu. Informacja elektroniczna może być nieustannie aktualizowana i dystrybuowana po całym świecie, w przeciwieństwie do tradycyjnych mediów takich jak broszury czy katalogi.
Społeczeństwo informacyjne pozwala również przedsiębiorstwom oferować dodatkowe usługi dla indywidualnych turystów. Tyczy się to zwłaszcza alt ernatywnych form wypoczynku, ekoturystyki, turystyki kulturalnej, itp.
Łącznik pomiędzy tymi praktycznymi aspektami i spójną całościową strategią można znaleźć w regionalnym planie rozwoju.
Plan rozwoju
Polska po przystąpieniu do Unii Europejskiej będzie największym biorcą Funduszy Strukturalnych z Europy Środkowo Wschodniej. Niezwykle istotne jest takie wytyczenie priorytetów, które pozwoli na maksymalnie efektywne wykorzystanie funduszy.
Narodowy Plan Rozwoju i Regionalne Plany Rozwoju wytyczą wyraźne kierunki tego procesu. Plan rozwoju identyfikuje cele w świetle społeczno-ekonomicznej sytuacji regionu. Wymienia na przykład priorytetowe potrzeby dla osiągnięcia tych celów, priorytetowe działania, cele i związane z nimi zasoby finansowe. Przy defini owaniu takiej strategii trzeba dokonać kluczowego wyboru.
Prywatne inwestycje - bezpośrednie inwestycje zagraniczne - mają tendencje do koncentrowania się w ograniczonej liczbie regionów. W konsekwencji, wydaje się logicznym w pierwszej kolejności zapewnienie, że region pozostanie konkurencyjny i zwiększy dodatkowo swoją konkurencyjność poprzez zapewnienie lepszego otoczenia dla businessu. Regiony te uzyskałyby wówczas swój udział w inwestycjach w infrastrukturę, otoczenie businessu, i pełnej strategii spr ostania wyzwaniom społeczeństwa informacyjnego.
Taka strategia mogłaby maksymalizować narodowy wzrost gospodarczy i pośrednio w dłuższym horyzoncie czasowym rozwój wszystkich regionów. Jednakże taki wzrost może również krótkookresowo doprowadzić do zwiększenia zróżnicowań społeczno-ekonomicznych wewnątrz regionu i państwa jako całości.
Inną opcją dla strategii rozwoju jest koncentracja na najsłabszych regionach. To zapobiega zacofaniu regionów i pozwala im rozwinąć ich konkurencyjność na krajowym i międzyna rodowym rynku..
Te dwie opcje nie muszą się wzajemnie wykluczać. W większości niematerialny charakter technologii informacyjnej może w istotnym stopniu rozszerzyć wybór lokalizacji dla przedsiębiorstw. W społeczeństwie informacyjnym wybór fizycznej lokalizacji staje się mniej istotny jeżeli tylko region spełnia określone warunki ramowe.
Te warunki ramowe zawierają:
- Po pierwsze, infrastrukturę telekomunikacyjną. Musi być zapewniona pewna, dostępna i niedroga infrastruktura informacyjna i komunikacyjna.
- Po drugie, usługi okołobusinessowe wysokiej jakości włączając dostęp do finansów i informacji. Technologie informacyjne i komunikacyjne pomagają pokonać fizyczne bariery w dostarczaniu tych usług lokalnym przedsiębiorcom.
- Po trzecie, dobrze wykształcona siła robocza. W wielu europejskich krajach odnotowujemy brak specjalistów w zakresie społeczeństwa informacyjnego.
- Po czwarte, dobra infrastruktura fizyczna. Firmy mogą dokonywać zakupu i sprzedaży towarów za pośrednictwem internetu, niemniej wciąż trzeba je później fizycznie dostarczyć.
Podsumowując wydaje się jasnym, że podczas gdy obydwa podejścia mają swoje dobre i złe strony, przyszłe strategie rozwoju, które będą wspierane przez Fundusze Strukturalne, będą mogły zawierać obydwa cele - z jednej strony wspieranie regionów o wysokim potencjale rozwojowym, z drugiej zaś nakierowanie na redukowanie dysproporcji w zrównoważony sposób.
Partnerstwo
W celu określenia narodowych, regionalnych i lokalnych strategii, władze na wszystkich poziomach powinny wchodzić w dialog z partnerami - lokalnymi, prywatnymi, organizacjami pozarządowymi i innymi, partnerami którzy odgrywają prawdziwą rolę w mobilizacji projektów. Praca partnerów w sieci ma tu kluczową rolę do odegrania. Nasze wieloletnie doświadczenie p okazuje, że wymiana doświadczeń i wiedzy pomiędzy partnerami polepsza całościowe wykorzystanie funduszy.
Kluczową zasadą reformy Funduszy Strukturalnych dla okresu 2000-2006 jest wzmocnienie zasady partnerstwa. Na dodatek partnerstwo zostało pogłębione, tzn. zasad partnerstwa musi być stosowana we wszystkich etapach programowania.
Ponad wszelką wątpliwość partnerstwo dowiodło, że jest krytycznym czynnikiem powodzenia programów finansowanych z Funduszy Strukturalnych. Komisja Europejska nalega na włączenie lokalnych partnerów ponieważ widzi w tym drogę zwiększenia efektywności i wpływu programów finansowanych z Funduszy Strukturalnych. Włączanie ludzi najlepiej znających lokalne uwarunkowania jest najlepszym sposobem zapewnienia , że cele zostaną osiągnię te. Stworzenie kultury partnerstwa zapewnia istotny wkład w pozytywny wpływ funduszy. To jest pole gdzie wielu z Was obecnych tu dzisiaj będzie miało swoją istotną rolę do odegrania.
Rola Phare i ISPA
W przygotowaniach do wdrożenia Funduszy Strukturalnych, Phare (pomoc przedakcesyjna dla krajów kandydujących z Europy Środkowowschodniej) i ISPA (pomoc przedakcesyjna dla projektów infrastrukturalnych w dziedzinie transportu i ochrony środowiska) odgrywają istotną rolę. W 2000 roku wsparcie w ramach programu Phare wyniesie prawdopodobnie ok. 400 mln euro, co jest istotnym wzrostem w porównaniu z rokiem 1999. ISPA, oczekuje się, że zapewni dodatkowe 348 mln euro na większe inwestycje takie jak drogi, koleje i oczyszczalnie ścieków.
Te dwa instrumenty kładą fundament pod Fundusze Strukturalne poprzez rozwijanie wiedzy i doświadczenia w obchodzeniu się z funduszami wspólnotowymi. Oferują Wam i Waszym administracjom szansę zaznajomienia się ze sposobem pracy Funduszy. Konieczne jest skorzystanie z tej okazji teraz .
Jako przykład, w ramach Phare i ISPA Komisja poprosiła o przygotowanie narodowej, regionalnych i sektorowych strategii. Zdaniem Komisji plany te są konieczne dla dalszego szybkiego postępu. Leżą one u podstaw wdrażania Funduszy Strukturalnych. Poprzez te plany i wsparcie jakie oferujemy dla rozwoju struktur administracyjnych , Phare i ISPA mają na celu przygotowanie gładkiego przejścia do członkostwa w Unii Europejskiej.
Polska musi w tej transformacji odgrywać pełną rolę. Powtarzam to co dwa tygodnie temu powiedział Komisarz Barnier w Łodzi podczas spotkania z Marszałkami i Wojewodami. Powiedział, że:
Województwa muszą się przygotować do swojej przyszłej roli związanej z wdrażaniem Funduszy Strukturalnych
- Muszą sformułować swoje strategie
- Wszystkie muszą wypracować z władzami centralnymi dobry kontrakt
- Muszą rozwinąć swoją strukturę administracyjną.
Oczywistym jest, że tego typu sprawy wymagają zaangażowania politycznego, a nie jedynie technicznego.
Komisja również odgrywa swoją rolę. Gładka transformacja leży u podłoża zmiany reguł programu Phare, które to zmiany są wprowadzane w celu przekształcenia Phare w most do Funduszy Strukturalnych. Celem jest przybliżenie reguł programu Phare do tych obowiązujących w ramach Funduszy Struktural nych.
Wdrażanie Funduszy Strukturalnych jest wyzywającym doświadczeniem. Obecne Państwa Członkowskie uczyły się tej sztuki przez lata. Polska stanie w obliczu drastycznego wzrostu wolumenu pomocy już w momencie przystąpienia. Zanim to jednak nastąpi trzeba zgromadzić odpowiednią wiedzę, doświadczenie i zasoby aby maksymalnie wykorzystać szanse stwarzane przez Fundusze.
Tak więc podczas gdy Polska stawia czoła wyzwaniom społeczeństwa informacyjnego, musi jednocześnie wykorzystać wszelkie szanse oferowane przez Phare i ISPA. W następnej kolejności zaś wykorzystać niesamowite szanse oferowane przez Fundusze Strukturalne.
Wnioski
Panie Ministrze Saryusz-Wolski, Pani Minister Kozłowska, Pani Poseł Mrs Staniszewska, Panie i Panowie, tytułem podsumowania chciałbym podkreślić cztery punkty:
ˇ Po pierwsze mamy wspólne wyzwanie. Musimy bezzwłocznie przygotować się do funkcjonowania w ramach e-Economy. Musimy wspólnie podążać najlepszymi drogami by odnieść sukces.
ˇ Po drugie, mamy wspólny instrument do sprostania temu wyzwaniu. Fundusze Strukturalne mogą tu mieć istotny wkład. Mamy obowiązek wykorzystać je tak efektywnie jak to tylko możliwe.
ˇ Po trzecie, Polska już się przygotowuje do korzystania z tego instrumentu z pomocą Phare i ISPA. Nie można przecenić znaczenia dobrego przygotowania.
ˇ Wreszcie, partnerstwo. Praca na wszystkich poziomach z ludźmi którzy wiedzą najlepiej jest receptą na sukces.
Polityka regionalna przybliża obywatelom budowlę jaką jest Europa. Przynosi ona widoczne i namacalne rezultaty. Wychodzi naprzeciw bolączkom obywateli: szuka sposobów na podniesienie standardu życia, tworzenie trwałych miejsc pracy i uatrakcyjnienia miejsca pracy i życia. Władze lokalne i regionalne jako reprezentanci lokalnej demokracji mają tu centralną rolę do odegrani a.
Podejmijcie wyzwania .
Dziękuję Państwu za uwagę
| |