Tylko w ten sposób szkoła przygotować może ucznia do dorosłego życia w społeczeństwie. Umiejętność samouczenia się jest czynnikiem niezbędnym dla kreatywnego i twórczego egzystowania dorosłego człowieka we współczesnym społeczeństwie. Niemal każdy zawód wymaga nieustannego ,,bycia na bieżąco'', co prowadzi do konieczności kształcenia ustawicznego (Continuing Education).

Tempo postępu cywilizacyjnego narzuca konieczność uczenia się przez całe życie (Life-Long Learning).

Współcześnie mówi się o postulacie społeczeństwa edukacyjnego (Education Society). European Round Table of Industrialists podaje charakterystyczne cechy tak rozumianego społeczeństwa. Oto niektóre z nich:

1. Uczenie się jest akceptowane jako nieustająca aktywność przez całe życie.
2. Uczniowie biorą odpowiedzialność za swoje własne postępy.
3. Ocena raczej potwierdza postęp, niż znajduje błędy.
4. Zdolności, osobiście zdobywane wartości, a także praca zespołowa są traktowane jednakowo w dążeniu do wiedzy.
5. Uczenie się jest rodzajem partnerstwa między uczniami, rodzicami, nauczycielami, pracodawcami i społeczeństwem, wszyscy pracują razem nad poprawą umiejętności.

Charakterystycznym dla społeczeństwa edukacyjnego jest często celebrowanie uczenia się indywidualnie, w rodzinach, w społeczności i w szerokim świecie. W społeczeństwie edukacyjnym - do jakiego zmierzamy - uczeń, nauczyciel, rodzic i każdy wykształcony człowiek okazuje się być ,,osobą uczącą się'' - potencjalnym klientem NOWEJ BIBLIOTEKI. Uczeń różni się od dojrzałych osób wyłącznie tym, że dopiero kształtowane są w nim podstawy oraz umiejętności racjonalnego i samodzielnego kształcenia.

Technologia informacji: nośniki informacji oraz metody jej udostępniania.

Najbardziej charakterystyczną cechą cywilizacji końca 20 wieku jest burzliwy rozwój technologii informacyjnych. Wpływ na to ma dynamiczny rozwój technologii komputerowych oraz telekomunikacyjnych. Rozwój możliwości procesorów nabył takiego tempa, że szacuje się, iż współcześnie ich złożoność podwaja się co 18 miesięcy. Współcześnie cyfrowy zapis stał się podstawowym nośnikiem informacji. Nawet dla tradycyjnej - drukowanej postaci tekstu, pierwotną w procesach poligraficznych jest ich forma cyfrowa. Cyfrowa postać informacji stała się równocześnie najtańszą.

W minionych kilku latach dodatkową rewolucję wprowadził burzliwy rozwój INTERNETU z jego zasobami WWW. Internet stał się najtańszym środkiem publikacji i dystrybucji dowolnych - w tym multimedialnych - dokumentów. Dzięki temu ma szansę stać się w najbliższym czasie globalną największą biblioteką informacji, ale równocześnie największym śmietniskiem informacji. Decyduje o tym łatwość tworzenia dokumentu dla sieci WEB, niczym nie skrępowany demokratyzm oraz skrajna wolność (dowolność) tworzenia i rozwijania zasobów światowej pajęczyny informacji. Zdaniem Umberto Eco, wielkiego humanisty, ale i gorącego pasjonata Internetu, przeszło 80% zasobów informacji w sieci to bezwartościowe śmietnisko. Pozostałe 20% jest tak wielkim i znaczącym zasobem, że już w tej chwili jest najbogatszą biblioteką informacji w każdej niemal dziedzinie.
Podstawową ,,zaletą'' zasobów WWW jest bogactwo i dynamika przyrostu ilościowego. To samo jednak jest także zasadniczą uciążliwością. Najtrudniejsze i najbardziej pracochłonne jest wyszukanie odpowiedniej informacji oraz oddzielenie jej od zbytecznej lub bezwartościowej. Z pomocą przychodzą coraz bardziej rozbudowane portale internetowe oraz systemy wyszukiwawcze.

Portale internetowe stwarzają większy komfort i prędkość wyszukiwania. Indeksują jednak znikomą ilość zasobów Internetu. Utrzymanie portalu internetowego na odpowiednim poziomie wiąże się z olbrzymimi nakładami kosztów. Wielkie portale internetowe widzą swoje interesy w e-biznesie i innych usługach internetowych. Tematyka edukacyjna zawsze będzie dla nich działalnością peryferyjną, choć im niezbędną. Posiadanie jej zwiększa o pewien stopień oglądalność danego portalu.

Systemy wyszukiwawcze (Altavista, Infoseek i inne podobne) wyszukują czysto mechanicznie dane z zasobów. Ich skuteczność wyszukiwania jest bardzo wysoka pod względem ilości. Selekcja materiałów przydatnych spośród tych wyszukanych jest natomiast wyjątkowo żmudna i pracochłonna.

   Największą zaletą Internetu jest jego bogactwo informacji.
   Największą uciążliwością Internetu jest jego brak uporządkowania.

Bogactwo tej swoistej globalnej biblioteki wirtualnej bardzo szybko zauważone zostało przez młodzież. W praktyce szkolnej zauważyć można, że uczniowie coraz częściej przynoszą na lekcje pozyskane z Internetu wydruki cennych materiałów edukacyjnych.

Edukacja i technologia informacji w Unii Europejskiej

W Unii Europejskiej budowanie tak zwanego przyjaznego społeczeństwa informacyjnego uznano za jeden z głównych priorytetów rozwoju wspólnoty. Znalazło to swój wyraz w tzw. Białej Księdze (White Paper). Temat przyjaznego społeczeństwa informacyjnego zajmuje cały drugi blok zadań badawczo-wdrożeniowych Piątego Programu Ramowego. Priorytety te potwierdzone zostały jednomyślnie przez głowy państw unijnych oraz USA na szczycie we Florencji w listopadzie 1999 roku.

Rozwój Internetu i technologii przetwarzania informacji uważany jest za kluczowy w rozwoju cywilizacji. Na przełomie 1999 i 2000 roku daje się zauważyć dynamiczne inwestowanie największych potentatów giełdowych w firmy internetowe. Podobne tendencje zaobserwować można na polskim rynku gospodarczym.

Jedną ze znaczących dla edukacji inicjatyw unijnych w zakresie technologii informacji jest opracowanie międzynarodowego EUROPEJSKIEGO TEZAURUSA EDUKACYJNEGO. Powstał on w wyniku pracy międzynarodowej komisji ekspertów przy Radzie Europy w Brukseli. Zamysłem komisji było utworzenie wspólnego dla wszystkich zjednoczonych krajów, wielojęzycznego słownika terminów wyszukiwawczych dla tematyki edukacyjnej. Międzynarodowa komisja corocznie miała uzupełniać i aktualizować słownik. W wersji jedenastojęzycznej jest on dostępny w Internecie. Polskę w komisji do 1997 roku reprezentował Instytut Badań Edukacyjnych przy Ministerstwie Edukacji Narodowej. W IBE została opracowana polska wersja tezaurusa i wydana w postaci drukowanej. Niestety IBE nie wydał żadnej wersji cyfrowej tezaurusa. Dzięki życzliwości autorów polskiej wersji tezaurusa oraz pracowników wydawnictwa IBE udało się po dłuższych poszukiwaniach dotrzeć do cyfrowej wersji słownika[, a tym samym uratować jego cyfrowy pierwowzór. Akademia Wirtualna w Gdańsku przygotowała wersję cyfrową Europejskiego Teazurusa Edukacyjnego w wersji polskiej dla zintegrowania go z dowolnymi bazami danych. W najbliższym czasie wersje cyfrowe słownika, po uzgodnieniu praw autorskich z IBE, zostaną udostępnione do użytku.

Reforma administracyjna i reforma edukacji

Technologia informacji znalazła swoje odpowiednie miejsce w podstawach programowych obowiązujących wszystkie szkoły. Technologia informacji przenika poprzez podstawy programowe większości przedmiotów. Technologia operowania cyfrowymi i multimedialnymi środkami i Ľródłami informacji stała się elementem narzędziowym dla danych przedmiotów.

Priorytetowa rola Internetu w edukacji została uwzględniona w polskiej reformie oświatowej. Sejmowa Komisja ds. Edukacji i Młodzieży, z inicjatywy i pod przewodnictwem poseł Grażyny Staniszewskiej, opracowała i przeforsowała w sejmie 3 kolejne programy: Internet w każdej Gminie (1998), Internet w każdym gimnazjum (1999), Interklasa (2000/2001) Na szczególną uwagę zasługuje przygotowany do wdrożenia projekt INTERKLASA. Poprzez szkolne pracownie internetowe urealnia on wdrażanie nowoczesnych technologii informacyjnych w samorządach terytorialnych.

Dla przyszłości bibliotek pedagogicznych niebagatelną rolę ma również reforma samorządowa. Biblioteki szkolne stały się wraz z całą szkołą ,,inwentarzem'' władz samorządowych. Finansowanie i utrzymanie bibliotek przypadło samorządom terenowym. W najtrudniejszej roli są pedagogiczne biblioteki wojewódzkie podległe pod wojewódzki Urząd Marszałkowski. Im najtrudniej jest uzasadnić konieczność swojej egzystencji i niezbędność zapewnienia środków na rozwój (zakupy nowych książek, prenumerata, komputeryzacja).

Biblioteka pedagogiczna - edukacyjnym centrum informacji

Uwarunkowania wskazane powyżej determinują nowy kształt przyszłych bibliotek pedagogicznych. Wyrazić je można w następujących tezach - postulatach:

• Biblioteka pedagogiczna pozostaje wierna swojemu podstawowemu posłannictwu - gromadzeniu oraz powszechnemu udostępnianiu materiałów i Ľródeł edukacyjnych.
• Nowy wiek nie tylko rozszerza zakres materiałów i Ľródeł edukacyjnych o zasoby WWW, ale czyni z nich materiały pierwszoplanowe. Gromadzenie tradycyjnych, drukowanych zbiorów jest zbyt kosztowne. Koszty dostępu do wirtualnych zasobów WWW sprowadzają się jedynie do udostępnienia łącza internetowego.
• Biblioteka pedagogiczna musi posiadać sztywne łącze internetowe. Łącza omutowane nie nadają się do stałej i skutecznej eksploracji WWW.
• Odpowiednim miejscem dla stałego łącza internetowego w każdej szkole jest biblioteka. W swej nowej roli - jako szkolne centrum informacji - udostępnia edukacyjne zasoby internetowe zarówno nauczycielom, jak i uczniom. Biblioteka szkolna jest równocześnie biblioteką pedagogiczną (dla nauczycieli), ponieważ "uczenie się" dotyczy w równej mierze nauczyciela i ucznia[. Biblioteka szkolna pełni również w dalszym ciągu, w miarę potrzeby, swoją dotychczasową rolę w zakresie udostępniania zasobów tradycyjnych (książki, czasopisma).
• Biblioteka archiwizuje na CD wybrane materiały edukacyjne pozyskane z Internetu. W ten sposób utrwalone zostają na lokalnym tanim nośniku ważne edukacyjne materiały, które mogą być udostępnione na dowolnym innym komputerze . Utrwala się w ten sposób również ważne merytorycznie materiały - ich istnienie w Internecie może okazać się ulotne w czasie.
• Wszystkie zbiory ( w tym również zasoby WWW) są klasyfikowane przez bibliotekarzy w komputerowym katalogu (inwentarzu) bibliotecznym w oparciu o Europejski Tezaurus Edukacyjny i jego podsłowniki.
• Polska wersja Europejskiego Tezaurusa Edukacyjnego posiada kilka poziomów (podsłowników):
  1. Słownik Europejski - polskojęzyczna wersja słownika europejskiego uzgodnionego przez komisję w Brukseli.
  2. Podsłownik terminów specyficznych dla Polski - uzgadniany przez komisję roboczą wyłonioną przez pedagogiczne biblioteki wojewódzkie. Komisja reprezentuje Polskę w Brukseli.
  3. Dynamiczny podsłownik terminów roboczych - dodawanych przez opracowujących w razie potrzeby. Jest podstawą tworzenia ujednoliconego słownika wymienionego w pkt. 2.
  4. Podsłownik Regionalny - w miarę potrzeby tworzony i ujednolicany przez poszczególne pedagogiczne biblioteki wojewódzkie (np. w Gdańsku - terminów kaszubskich).
• Pedagogiczne Biblioteki Wojewódzkie powołują komisję, która w oparciu o słownik dynamiczny (pkt. 3) uzgadnia słownik ogólnopolski (pkt. 2). W oparciu o ten słownik komisja ta zgłasza polskie propozycji uzupełnienia ETE międzynarodowej komisji w Brukseli (pkt. 1).
• Każdy bibliotekarz szkolny współopracowuje bazę danych zasobów edukacyjnych w Internecie. Opis rekordu zawiera oprócz podstawowych danych pobranych z witryny WWW (wraz z tzw. terminami META ) krótką adnotację o przeznaczeniu i wartości edukacyjnej opracowywanej witryny, klasyfikację w oparciu o ETE oraz sygnaturę odpowiedzialności osoby sporządzającej opis. Internet umożliwia współopracowywanie zasobów bez powielania opisów w różnych szkołach. Wspólna baza zasobów dostępna jest on-line na serwerach pedagogicznych bibliotek wojewódzkich. Baza danych zasobów jest dobrem wspólnym wszystkich tworzących ją bibliotekarzy.
• Istnieje możliwość systemowej automatycznej weryfikacji rekordów w celu zaznaczenia odsyłaczy nieaktualnych.
• Indeksowanie zasobów internetowych przez bibliotekarzy w bazie danych, traktowanej jako dobro wspólne, nie ma swojej alternatywy. Nikt nie jest w stanie sfinansować porównywalnego w ilości opracowanych zasobów portalu edukacyjnego (!!!
• Sieć bibliotek pedagogicznych powiązanych przez Internet składa się z pojedynczych i całkowicie samodzielnych bibliotek szkolnych oraz bibliotek wojewódzkich. Biblioteki te pozostają w związku funkcjonalnym, porządkując wspólnie zasoby informacyjne. Biblioteki wojewódzkie ustalają standardy współpracy oraz przechowują i udostępniają całość opracowanych danych.

Biblioteka rozumiana w ten sposób jest :

• po nowemu (inaczej): biblioteką - poszerzoną o zasoby globalne WWW
• po nowemu (inaczej) : pedagogiczną - podstawowym narzędziem uczenia się przez całe życie.

Przedstawione powyżej postulaty kształtu biblioteki pedagogicznej ,,jutra'' w pełni harmonizują z przesłankami znaków czasu omówionych w pierwszej części artykułu.

System bazy zindeksowanych opisów zasobów edukacyjnych jako dobro wspólne może stać się kluczowym składnikiem edukacji i rozwoju społeczeństwa lokalnego. Aktywizuje środowisko lokalne do współtworzenia zasobów i efektywnej współpracy. Ustawia na odpowiednie tory korzystanie z zasobów światowej informacji dla samokształcenia jednostek, dobra wspólnego, dla rozwoju regionu oraz edukacji podstawowej, przygotowującej do dorosłego życia. Niezmiennym pozostanie dla biblioteki: udostępnianie oraz opracowanie zbiorów.

W bibliotece ,,jutra" zaciera się różnica między dotychczasową biblioteką szkolną a biblioteką pedagogiczną. Każda zachowuje swoją strukturalną niezależność. Nie sposób sobie jednak wyobrazić ich skuteczności bez postulowanej powyżej funkcjonalnej struktury korporatywnej.